• วนอุทยานผาหินตั้ง ตั้งอยู่ในท้องที่บ้านห้วยเดื่อ หมู่ 3 ตำบลผาบ่อง อำเภอเมือง จังหวัดม่ฮ่องสอน และอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าแม่ปายฝั่งขวา ตามกฎกระทรวงฉบับที่ 1,233 (พ.ศ. 2534) มีเนื้อที่ประมาณ 3500 ไร่ กรมป่าไม้ได้ดำเนินการจัดตั้งเมื่อวันที่ 13 มกราคม 2540
ลักษณะภูมิประเทศ
• สภาพพื้นที่โดยทั่วไปเป็นภูเขาและมีที่ราบเนินเขาริมน้ำปาย มียอดเขาสูงสุดจากระดับน้ำทะเลปานกลางประมาณ 630 เมตร หินเป็นหินปูน ดินตามภูเขาและที่ราบเป็นดินร่วนปนทรายและดินลูกรัง อยู่ในเขตกำหนดชั้นคุณภาพลุ่มน้ำชายแดนตามมติ ค.ร.ม. เมื่อวันที่ 21 กุมภาพันธ์ 2538 ชั้น 1A และชั้น 3 และอยู่ในเขตจำแนกการใช้ประโยชน์ทรัพยากรและที่ดินป่าไม้ในเขตป่าสงวนแห่งชาติตามมติ ค.ร.ม. เมื่อวันที่ 17 มีนาคม 2535 ประเภทป่าเพื่อการอนุรักษ์
พันธุ์ไม้และสัตว์ป่า
• สภาพป่าที่มีความอุดมสมบูรณ์มาก เนื่องจากสภาพพื้นที่เป็นภูเขาสูงซับซ้อนและยังไม่มีการ บุกรุกแผ้วถางป่าของราษฎร ซึ่งพบป่า 3 ชนิด คือ
• ป่าเบญจพรรณ พบในพื้นที่ส่วนใหญ่ เป็นป่าโปร่งประกอบด้วยต้นไม้ขนาดใหญ่และขนาดกลางหลายชนิด บางแห่งมีไม้ไผ่ชนิดต่าง ๆ ขึ้นกระจายทั่วไป พบบริเวณตามเชิงเขาและบนสันเขาพันธุ์ไม้ที่สำรวจพบได้แก่ สัก ประดู่ สมพง กว้าว กระพี้ควาย เก็ดแดง เป็นต้น ไม้ไผ่ได้แก่ ไผ่บง ไผ่ซาง
• ป่าเต็งรัง เป็นป่าโปร่ง มีต้นไม้ขนาดใหญ่ ขนาดกลางและขนาดเล็กขึ้นปะปนกัน ตามพื้นล่างมีหญ้าขึ้น สภาพดินจะเป็นดินร่วนปนทรายและลูกรัง พันธุ์ไม้ที่พบได้แก่ เต็ง รัง เหียง ติ้ว เป็นต้น
• ป่าดิบเขา จะพบตามหุบเขาและตามลำห้วย สภาพป่ารกทึบ ประกอบด้วยไม้พุ่ม ไม้ล้มลุก เถาวัลย์ หวาย กล้วยไม้ ไผ่ชนิดต่าง ๆ และเฟิร์น กล้วยไม้เกาะอยู่ทั่วไป พันธุ์ไม้ที่พบได้แก่ ก่อน้ำ หว้า มะเดื่อ อินทนิลน้ำ เป็นต้น
• สัตว์ป่าที่พบมีทั้งขนาดใหญ่และขนาดเล็กอพยพไปมาระหว่างป่าของไทยกับพม่า ซึ่งได้แก่ เก้ง เลียงผา กระทิง ลิง บ่าง และแมลงชนิดต่างๆ
บ้านพัก-บริการ
• วนอุทยานผาหินตั้ง ไม่มีบ้านพักบริการแก่นักท่องเที่ยว หากมีความประสงค์จะไปพักแรมเพื่อพักผ่อนหย่อนใจ โปรดนำเต็นท์ไปกางเอง แล้วไปติดต่อขออนุญาต ใช้สถานที่กับเจ้าหน้าที่วนอุทยานผาหินตั้งโดยตรง
แหล่งท่องเที่ยว
• ผาหินตั้ง มีลักษณะเป็นแท่งหินปูนขนาดใหญ่ตั้งอยู่ริมลำน้ำปาย บริเวณโดยรอบเป็นที่ราบเนินเขา ลักษณะของแท่งหินคล้ายหน้าผา มีลวดลายเป็นชั้น ๆ สวยงาม ซึ่งเกิดจากการกัดเซาะของน้ำ
• ถ้ำน้ำเพียงดิน ถ้ำน้ำเพียงดินเป็นถ้ำหินปูนภายในมีความกว้างพอสมควร ลึกประมาณ 50 เมตร มีหินย้อยสวยงามอยู่ทั่วไป บริเวณปากถ้ำเป็นที่ตั้งของวัดถ้ำน้ำเพียงดิน ทางวัดมีการเข้าไปปรับปรุงตกแต่งในถ้ำบ้าง เช่น นำพระพุทธรูปไปไว้ในถ้ำและปากถ้ำ และสิ่งแปลกคือมีน้ำไหลออกจากตัวถ้ำตลอดเวลา
• บ้านน้ำเพียงดิน บ้านน้ำเพียงดินเป็นหมู่บ้านที่ติดกับแนวเขตชายแดนประเทศสหภาพพม่า นักท่องเที่ยวนิยมไปเที่ยวหมู่บ้านนี้
• หมู่บ้านกระเหรี่ยงคอยาว บ้านปูแกง เป็นหมู่บ้านที่มีกระเหรี่ยงคอยาวมาอาศัยอยู่ มีการแต่งตัวและขายของที่ระลึกแก่นักท่องเที่ยวมาเที่ยวชมทุกวัน
การเดินทาง
• รถยนต์ จากตัวจังหวัดแม่ฮ่องสอนไปตามเส้นทางหลวงหมายเลข 108 ไปทางอำเภอแม่สะเรียง ประมาณ 10 กิโลเมตร เลี้ยวขวาเข้าหมู่บ้านแม่สะกึด ผ่านบ้านแม่สะกึดพบทางแยกไปบ้านน้ำเพียงดินเลี้ยวซ้ายประมาณ 8 กิโลเมตร ถึงวนอุทยานที่จะจัดตั้งหรือเดินทางออกจากตัวจังหวัดแม่ฮ่องสอนเลี้ยวขวาผ่านบ้านท่าโป่งแดง เลี้ยวซ้ายไปบ้านห้วยเดื่อ ผ่านบ้านห้วยเดื่อไปทางบ้านแม่สะกึดเลี้ยวขวาไปบ้านน้ำเพียงดิน
• เรือ ออกจากตัวจังหวัดแม่ฮ่องสอนโดยทางรถยนต์ เลี้ยวขวาผ่านบ้านท่าโป่งแดงเลี้ยวซ้ายไปบ้านห้วยเดื่อ ประมาณ 6 กิโลเมตร จะมีท่าเรือบ้านห้วยเดื่อ มีเรือรับจ้างเดินทางไปหมู่บ้านกะเหรี่ยงคอยาวและบ้านน้ำเพียงดิน ซึ่งผ่านบริเวณที่จะจัดตั้งวนอุทยาน ซึ่งนักท่องเที่ยวนิยมใช้เส้นทางนี้เนื่องจากสามารถชมทัศนียภาพธรรมชาติสวยงามสองฝากฝั่งลำน้ำปาย
สถานที่ติดต่อ
• วนอุทยานผาหินตั้ง สำนักบริหารจัดการในพื้นที่อนุรักษ์ที่ 17 ต.ผ่าบ่อง อ.เมือง จ.แม่ฮ่องสอน 58000