ภูฎาน

• เที่ยวภูฏาน ระบำหน้ากาก ระบำหน้ากากศักดิ์สิทธิ์
• งานเทศกาลที่สำคัญมากที่สุดของภูฏานคือ “วันเซซู” นั้นถือเป็นเทศกาลเฉลิมฉลองและระลึกถึงพระคุณของท่าน คุรุ รินโปเชปัทมสมพ ในวันที่ 10 ของเดือน (เซซู หมายถึง วันที่ 10 ของเดือน) แต่ในความเป็นจริงแล้ว ไม่ได้มีการฉลองวันเซซูกันทุกวันที่ 10 ของเดือนตามความหมายของคำนี้
• เทศกาลเซซู เป็นเทศกาลที่เฉลิมฉลองคล้ายวันประสูติของท่านคุรุ ปัทมาสัมภาวะ หรือ ปทุมสมภพ ซึ่งชาวพุทธในทิเบตเรียกท่านว่า คุรุ รินโปเช องค์ปฐมาจารย์แห่งนิกายนิงมาปา ซึ่งถือว่าเป็นพระพุทธเจ้าองค์ที่ 2 ผู้นำเอาพุทธศาสนาเข้ามาสู่ทิเบตและภูฏาน
• คุรุ รินโปเซ องค์ปฐมาจารย์แห่งนิกายนิงมาปา
• ตามตำนานของภูฏานว่า กูรู รินโปเซ เสด็จมายังดินแดนภูฏานปัจจุบันเมื่อกลางคริสต์ศตวรรษที่ 8 ซึ่งขณะนั้นแบ่งแยกออกเป็น แคว้นเล็กแคว้นน้อย และหนึ่งในนั้นคือ บุมทัง มีสินธุราชา (Sindhu Raja) เป็นประมุข ทรงทำศึกกับพระเจ้านวเวช (Nawuche เป็นผู้นำของแคว้นหนึ่งทางใต้) ผลปรากฎว่าพระโอรสวัย 20 ชันษาของพระเจ้าสินธุสิ้นพระชนม์ พระองค์ทรงเสียพระทัยถึงกับโทษเทพยดาว่าไม่คุ้มครอบพระโอรส พาลประกาศให้ชาวโลกประชาเลิกพิธีบวงสรวงทั้งปวง สร้างความโกรธเคืองแก่เทพผู้พิทักษ์เมือง (Shelging Karpo) เป็นอันมาก
• เทพผู้พิทักษ์เมืองจึงเอาใจของพระเจ้าสินธุไปก่อน ทำให้พระองค์ประชวรหนัก เหล่าข้าราชการบริพารจึงพยายามเสาะหาผู้มีความสามารถมารักษา ซึ่งจากการแนะนำของกษัตริย์องค์หนึ่ง ที่อยู่เขตแคว้นใกล้เคียงจึงได้นิมนต์กูรู รินโปเซ ซึ่งขณะนั้นประทับในเนปาลมายังบุมทัง (ตำแหน่งที่เป็นพระราชวังของพระเจ้าสินธุได้กลายเป็นที่ตั้งของวัดซาคาร์ (Chakhar Lhakhang ในปัจจุบัน)
• สิ่งแรกและสิ่งเดียวที่ท่านขอคือ ชายา ซึ่งพระเจ้าสินธุได้ประทานพระธิดาเจ้าหญิง Lhaching Bumden Tshomo ให้แก่ คุรุ รินโปเช (ลัทธิลามะนี้ได้รับความเชื่อเรื่องพลังแห่งคู่ จากลัทธิต้นตระกูลของฮินดู คือเทพทุกองค์ต้องมี “ศักติ” (Sakti) หรือ ชายา เพื่อเสริมสร้างอำนาจบารมีของเทพผู้เป็นสามี
• ทั้งสองได้ไปกระทำวิปัสสนากรรมฐานด้วยกันที่ถ้ำแห่งหนึ่งเป็นเวลา 21 วัน ก่อนที่จะเอาหัวใจคืน ซึ่งวิธีการนั้นค่อนข้างพิสดาร ว่ากันว่า คุรุ รินโปเช ได้เสกเป่าให้ชายาแบ่งออกเป็นเจ้าหญิง 5 องค์ ที่มีรูปร่างหน้าตาพิมพ์เดียวกัน และแต่ละองค์ถือคนโททองคำบรรจุน้ำมนต์ ซึ่งเมื่อต้องแสงอาทิตย์จะเกิดแสงสะท้อนวูบวาบแพรวพราว เพื่อหลอกล่อให้แทพผู้พิทักษ์เมืองออกมาปรากฎตัว ขณะเดียวกัน กูรู รินโปเซได้แบ่งภาคตัวเองออกเป็นอีก 8 รูปกาย พากันเต้นรำสนุกสนานครื้นเครงเพื่อให้เหยื่อตายใจ ด้วยว่าแสงสะท้อนที่ว่าเป็นของแปลกใหม่สำหรับเทพดังกล่าวเลยออกมาดูให้เต็มตา และเพื่อความไม่ประมาทจึงแปลงร่างเป็นสิงโต ฝ่ายกูรู รินโปเช กำลังรอจังหวะนี้อยู่เลยแปลงร่างเป็นครุฑ โฉบเข้างับที่ต้นคอสิงโตในฉับพลัน บังคับให้คืนหัวใจแก่พระเจ้าสินธุได้สำเร็จ อีกทั้งให้สาบานจะปฏิบัติตนเป็นเทพผู้พิทักษ์เมืองที่ดีต่อไป (ชาวบุมธังทุกวันนี้ยังคงเคารพบูชา Shelging Karpo ในฐานะเทพผู้พิทักษ์เมือง)
• การแสดงอภินิหารแบ่งภาคเป็นอีก 8 รูปแบบของคุรุ รินโปเชในครั้งนี้ ได้กลายเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ในภายหลัง ซึ่งปรากฎตามจิตรกรรมบนฝาผนังของศาสนสถานต่างๆ แม้กระทั่งเอามาแสดงในเทศกาลประจำปี “Tshechu Festival” ของซองประจำเขตในระบำชุด “Dance of The Eight Manifestations of Guru Rinpoche”
• เทศกาลเซซู ระบำหน้ากากศักดิ์สิทธิ์
• เทศกาลเซซูจะถูกจัดขึ้นตามซองหรือวัดประจำเขตต่างๆ ในช่วงเวลาที่แตกต่างกันไป เป็นวัฒนธรรมเก่าแก่ที่ยังมีชีวิตชีวา สะท้อนให้เห็นศรัทธาอันแรงกล้าในศาสนา ซึ่งยังคงมีบทบาทสำคัญต่อชีวิตประจำวันทุกด้านของชาวภูฏาน เนื้อหาส่วนใหญจะเน้นให้เห็นถึงบาปบุญคุณโทษและชัยชนะของธรรมะเหนืออธรรม ท่วงทำนองดนตรีแสดงให้เห็นพลังในการเหยียบย่ำและทำลายวิญญาณที่ชั่วร้ายการ ใช้ดาบตัดกิเลสและเสียงรัวกลองขับไล่อธรรมสลับด้วยการแสดงของตัวตลกอัทสารา ( Atsara ) ที่จะหยอกล้อกับเด็กๆ สอดแทรกการแสดงอย่างสนุกสนาน งานเทศกาลนี้ มีอายุที่ยาวนานมามากกว่า 1000 ปี แล้ว
• เทศกาลเซซูแต่ละครั้งจะจัดกันเป็นเวลานาน 3-5 วัน ไฮไลต์ของงานคือ การแสดงชุดต่างๆ (monk dance) ที่มีเรื่องราวเนื้อหาเกี่ยวข้องกับศาสนา เซซูเป็นการแสดงกลางแจ้งในลานอเนกประสงค์ของซอง นักแสดงคือพระ(ในวัด) และฆราวาสที่อยู่ในท้องถิ่นนั้น เรื่องราวที่นำมาแสดงมักเป็นเรื่องเก่าแก่ซึ่งเป็นตำนานในพุทธศาสนา แม้จะมีการแสดงเรื่องซ้ำๆ กันทุกปี แต่ชาวบ้านก็ยังสนใจติดตามการแสดงในงานเทศกาลนี้อยู่เสมอ
• เทศกาลเซซูจะจบลงด้วยการทอดผ้าขาว บูชาผ้าทังกาผืนใหญ่ที่มีรูปท่านกูรู รินโปเซ กับคำสั่งสอนของท่าน (ทังกา (Tanga) หรือ พระบฎ มีชื่อเรียกเป็นภาษาซองคาว่า Thongdroel แปลว่า เพียงได้ประจักษ์สายตาก็เป็นบุญกุสลอย่างใหญ่หลวง โดยทางวัดจะแขวนผ้าทังกาผืนใหญ่ไว้บนที่สูงเพื่อให้คนมองเห็นทั่วกัน บางวัดในเทศกาลเซซูจะมีลามะมาเทศน์ให้ฟัง หลังจากเทศน์จบแล้วมีการแจกด้ายสี ให้คนที่มาสดับฟังพระธรรมเทศนาเอาไปคล้องคอเพื่อเป็นสิริมงคล
• คณะผู้บริหารและปกครองท้องถิ่นที่ประกอบด้วยพระและฆราวาสที่เรียกว่า ซองของแต่ละเมืองในภูฏาน เช่น ทิมพู ปูนาคา ปาโร และตองซา จะจัดเทศกาลใหญ่ประจำปะครั้งละ 2 งาน คือ งาน ดรอมเซ (dromchoe) กับงานเซซู (Tshechus) บางเมืองจัดให้มีการแสดงกลางแจ้งเพียงไม่กี่ชุด หรือบางเมืองจะเน้นการเทศนาและการสวดมนต์ไหว้พระมากกว่าการแสดง ซึ่งในเทศกาลอย่างนี้ชาวภูฏานจะมาเข้าวัดฟังธรรมของซองเมืองใดก็จะจัดกันเป็นงานใหญ่มาก ชาวภูฏานถือเป็นเทศกาลสำคัญของท้องถิ่น และเป็นเวลาที่คนที่จากบ้านไปทำงานในเมืองหรือไปอยู่ที่อื่น จะได้กลับมาทำบุญร่วมกับครอบครัว (ซึ่งจะคล้ายกับเทศกาลสงกรานต์ของไทย)
• การแสดงของเหล่าพระและฆราวาสในงานเทศกาลเซซูที่ภูฏาน มีสีสันและเป็นเสน่ห์ของภูฏานที่ดึงดูดนักท่องเที่ยวมากที่สุด ซึ่งการแสดงเทศกาลเซซูเหล่านี้ เป็นส่วนหนึ่งของประเพณีทางศาสนา และเป็นการแสดงตามความเชื่อศรัทธาที่ชาวภูฏานมีต่อศาสนา ไม่ใช่เพื่อความสนุกสนานแต่อย่างใด ดังนั้น การไปร่วมในพิธีสำคัญทางศาสนาดังกล่าว นักท่องเที่ยวจึงควรสำรวมกิริยาและให้ความเคารพสถานที่ เพื่อเป็นการให้เกียรติชาวภูฏานในการทำพิธีกรรมที่ศักดิ์สิทธิ์ในศาสนาพุทธที่ชาวภูฏานเคารพนับถือ
• ชาวภูฏานเรียกการแสดงทางศาสนาแบบนี้ว่า Cham ผู้แสดงมีทั้งพระและฆราวาส ชุดที่ใส่ในการแสดงล้วนมีสีสันสวยงาม และตกแต่งอย่างวิจิตรงดงามตระการตา การแสดงมีหลายชุด หลายแบบ บางชุดการแสดงผู้แสดงสวมหน้ากากเป็นรูปพระพักตร์ของเทพเจ้าบ้าง เป็นรูปสัตว์ต่างๆ บ้าง และรูปภูติผีปิศาจบ้าง ชุดที่สวมใส่ในการแสดงส่วนใหญ่ทำมาจากผ้าไหมสีเหลืองสด บางชุดเป็นผ้าที่สอดด้วยเส้นเงินเส้นทอง ผู้แสดงมักใส่เครื่องประดับที่ทำด้วยกระดูกสัตว์
• การระบำหน้ากากทางศาสนาแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม
1. ระบำเทศนาซึ่งมีเนื้อหาในการสั่งสอนศีลธรรม : ระบำเจ้าชายและเจ้าหญิง ระบำกวางกับสุนัขล่าเนื้อ ระบำพิพากษาวิญญาณ
2. ระบำเพื่อสร้างความบริสุทธิ์และปกป้องคุ้มครองสถานที่ไม่ให้วิญญาณร้ายมาคุกคาม : ระบำเจ้าแห่งเชิงตะกอน ระบำกวาง ระบำเทพเจ้าภาคดุร้าย ระบำหมวกดำ ระบำกิงกับโชลิง ระบำกิงรำไม้เท้า ระบำกิงรำดาบ
3. ระบำประกาศชัยชนะของพุทธศาสนาและบารมีของคุรุรินโปเซ : ระบำที่ใช้กลอง ระบำวีรบุรุษ ระบำเทพเจ้า ระบำภาคสำแดงทั้งแปดของคุรุรินโปเซ
• ชาวภูฏานจึงเชื่อว่า การได้เห็นระบำหน้ากากศักดิ์สิทธิ์โดยพระลามะ หรือการได้เห็นภาพวาดศักดิ์สิทธิ์นั้น เป็นการได้บุญใหญ่ที่จะสามารถช่วยชำระบาปได้ เช่นเดียวกับพระลามะผู้ร่ายรำระบำหน้ากาก ถือเป็นส่วนหนึ่งของการฝึกสมาธิและการฝึกนิมิตเพื่อที่จะสามารถข้ามความดีกับความชั่ว ความสวยงามความน่าเกลียด ความรักความชัง ไปยังสภาวะจิตบริสุทธิ์ ซึ่งเชื่อกันว่าเป็นธรรมชาติแท้จริงของทุกคน
• เมื่อเทศกาลเซซู ดำเนินมาถึงช่วงเวลาสำคัญที่สุดในวันสุดท้าย ก็จะมีการแห่แหนพระปัทมสัมภาวะ และองค์อวตารทั้ง 8ปางของพระองค์ บรรดผู้ชมตั้งแต่พระบรมวงศานุวงศ์ พระเถระชั้นผู้ใหญ่ จนถึงชาวบ้านทั่วไป ซึ่งได้มาร่วมเซซูทุกวันต่างก็เชื่อว่าพวกตนกำลังอยู่เฉพาะพระพักตร์ของพระพุทธเจ้าองค์ที่ 2 ซึ่งเสด็จลงมาโปรดและประทานสัมผัสสวรรค์ให้แก่พวกตนแล้วจริงๆ แม้กระทั่ง บรรดาแม่ลูกอ่อน ต่างก็หยุดให้นมลูกกันชั่วขณะเพื่อขอให้ “อัทชารา” หรือตัวตลกในเทศกาลเซซู ช่วยนำทารกของพวกเธอฝ่าฝูงชนไปรับพรจากคุรุ รินโปเชให้ด้วย